خیلیها فکر میکنند استخوان تکهسنگی سفت است اما استخوان بافت زندهای است که هر روز کمی ساخته و کمی تخریب میشود تا جوانی ساختن جلوتر است بعد از پنجاهسالگی تخریب جلو میزند و استخوان آرامآرام خالی میشود
اسم این اتفاق پوکی استخوان است درد و صدا ندارد فقط یک روز با یک زمینخوردن ساده خودش را نشان میدهد مرکز تخصصی پا نیوان بیشتر همین شکستگیها پیام خاموش پوکی استخواناند خبر خوب اینکه با تغذیهی درست، آفتاب حرکت و یک تست ساده میشود جلوی بیشترشان را گرفت.
پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان یا استئوپروز بیماریای است که در آن تراکم و کیفیت استخوان کم میشود و استخوان شکننده میشود بهطوری که فشارهای عادی مثل بلند کردن ساک خرید، یک سرفه شدید یا یک پیچ خوردن کوچک میتواند باعث شکستگی بشود طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت وقتی عدد T-score در تست دنسیتومتری به منفی ۲٫۵ یا پایینتر برسد فرد دچار پوکی استخوان است.
طبق برآورد بنیاد بینالمللی استئوپروز از هر ۳ زن و از هر ۵ مرد بالای ۵۰ سال در طول زندگی دچار حداقل یک شکستگی ناشی از پوکی استخوان میشوند در پوکی استخوان، دیواره داخل استخوان که آن را مثل اسفنج فشرده و محکم نگه میدارد،
نازک میشود و بعضی دیوارهها کامل از بین میرود. برای همین استخوانهای تحملکننده وزن بدن ستون فقرات، لگن، مچ دست و مچ پا اول از همه در خطرند.

علائم پوکی استخوان
پوکی استخوان در شروع هیچ علامتی ندارد همین بیعلامت بودن آن را خطرناک کرده است علائم معمولاً وقتی ظاهر میشوند که کار به شکستگی نزدیک شده است:
- کوتاه شدن قد (بیش از ۳ تا ۴ سانتیمتر نسبت به جوانی)
- خم شدن شانهها به جلو و گرد شدن پشت (قوز پشتی)
- خستگی کمر بعد از ایستادن طولانی و درد مبهم پشت
- کاهش قدرت دست و مشکل در گرفتن اجسام
- کم شدن تعادل و بیشتر زمین خوردن
- شکستگی با ضربههای کوچک (شکستگی شکنندگی) در مچ، ستون فقرات یا لگن
وقتی کار به شکستگی رسید یعنی استخوان خیلی وقت است که ضعیف شده است شکستگی لگن و ستون فقرات و مچ از بیشترین شکستگی لگن در سالمندان میتواند پیامدهای جبران ناپذیر داشته باشد.
علت پوکی استخوان؟
بدن برای نگه داشتن استخوان به تعادل نیاز دارد: از یک طرف سلولهای سازنده استخوان کار میکنند و از طرف دیگر سلولهای تخریبکننده. هورمون، تغذیه و حرکت این تعادل را تنظیم میکنند. وقتی سن بالا میرود، هورمون کم میشود در زنان بعد از یائسگی این افت تند است و کم شدن هورمون یعنی تخریب بیشتر. مهمترین علل پوکی استخوان اینها هستند:
- افت هورمونها: یائسگی در زنان و کاهش تستوسترون در مردان
- کمبود کلسیم و ویتامین دی در رژیم غذایی
- کمتحرکی: بدن فکر میکند استخوان قوی لازم ندارد و ساختن را کند میکند
- مصرف طولانی کورتون (استروئیدها) و برخی داروهای دیگر
- سیگار و الکل و مصرف زیاد نمک و نوشابههای گازدار
- بیماریهای زمینهای مثل اختلال تیروئید و پاراتیروئید، روماتیسم مفصلی، دیابت و نارسایی کلیه
چه کسانی بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند؟
همه ممکن است دچار پوکی استخوان شوند، اما بعضیها زودتر. اگر در این فهرست هستید، باید زودتر از بقیه به فکر استخوانهایتان باشید:
- زنان بالای ۵۰ سال و کسانی که یائسگی زودرس داشتهاند
- کسانی که مادر یا پدرشان شکستگی لگن داشته است
- افراد لاغر با استخوانبندی ظریف
- کسانی که سالها پشت میز نشستهاند و ورزش نکردهاند
- کسانی که لبنیات کم خوردهاند یا آفتاب کم دیدهاند
- بیماران تیروئیدی و روماتیسمی
- کسانی که مدت طولانی کورتون مصرف کردهاند
پوکی استخوان در مردان هم جدی است از هر ۵ مرد بالای ۵۰ سال یکی دچار شکستگی مرتبط با پوکی استخوان میشود، اما چون کمتر آزمایش میدهند، معمولاً دیرتر تشخیص داده میشود.
تشخیص پوکی استخوان با تست تراکم استخوان
تشخیص پوکی استخوان سخت نیست با تست تراکم استخوان انجام میشود بدون درد است چند دقیقه طول میکشد و میزان مواد معدنی استخوان را نشان میدهد معمولاً از لگن و ستون فقرات اسکن گرفته میشود و پزشک با عدد بهدستآمده میفهمد استخوان سالم است یا پوک شده است:
| وضعیت استخوان | عدد T-score |
|---|---|
| طبیعی | بالاتر از منفی ۱ |
| کمتراکمی استخوان (استئوپنی) | بین منفی ۱ تا منفی ۲٫۵ |
| پوکی استخوان (استئوپروز) | منفی ۲٫۵ و پایینتر |
| پوکی شدید | منفی ۲٫۵ بهعلاوه یک شکستگی |
زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال بهتر است این تست را انجام دهند کسانی که شکستگی بیدلیل یا شکستگی با ضربه کم داشتهاند یا یائسگی زودرس و مصرف طولانی کورتون دارند باید حتما زودتر بررسی شوند.
دکتر جمشید ایمانی متخصص ارتوپد در ویزیتهای روزانه همیشه میگوید پیشگیری از شکستگی خیلی راحتتر از جوش دادن شکستگی است این جمله ساده عصاره سالها دیدن بیمار با شکستگی لگن و مچ است.
تغذیه برای استخوان قوی؛ کلسیم، ویتامین دی و پروتئین
استخوان برای ساختن خودش به مصالح نیاز دارد و مهمترین مصالح کلسیم پروتئین و ویتامین دی هستند مقدار کلسیم روزانه موردنیاز بر اساس سن:
| گروه سنی | کلسیم روزانه |
|---|---|
| بزرگسالان ۱۹ تا ۵۰ سال | حدود ۱۰۰۰ میلیگرم |
| زنان بالای ۵۰ سال | حدود ۱۲۰۰ میلیگرم |
| مردان بالای ۷۰ سال | حدود ۱۲۰۰ میلیگرم |
بهترین منابع غذایی کلسیم (مقادیر تقریبی در هر ۱۰۰ گرم):

شیر و ماست و کشک و پنیر را در سفره نگه دارید تخممرغ و ماهی و گوشت پروتئین موردنیاز را میرسانند. در مقابل، مصرف زیاد نمک و نوشابه کلسیم را از بدن خارج میکند کم کردن نمک و حذف نوشابه قدم بزرگی است. غذا خوردن منظم و متنوع بهتر از هر مکملی است و مکمل فقط وقتی لازم است که پزشک با آزمایش تشخیص بدهد.
منابع ویتامین دی؛ چرا آفتاب بهترین منبع است؟
ویتامین دی کلید ورود کلسیم به استخوان است بدون آن، کلسیم جذب نمیشود. بدن ویتامین دی را با نور آفتاب میسازد و روزی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه آفتاب مستقیم روی دست و صورت کافی است نه از پشت شیشه کسانی که همیشه در آپارتمان هستند بیشتر دچار کمبود میشوند پیادهروی صبح در پارک هم ویتامین میسازد، هم عضله را قوی میکند اگر کمبود شدید باشد آزمایش خون و مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.
آیا پوکی استخوان درمان میشود؟
بله درمان پوکی استخوان یعنی کم کردن تخریب و زیاد کردن ساختن. گاهی فقط اصلاح تغذیه، ورزش و ویتامین کافی است و گاهی دارو لازم میشود دارو تخریب استخوان را کم میکند و به بدن فرصت ساختن میدهد. انتخاب نوع دارو کاملاً با پزشک است و درمان طولانی است و حوصله میخواهد — دارو نباید سر خود قطع شود. در کنار دارو، تمرینهای تعادل، ورزش مقاومتی سبک، کفش مناسب و اصلاح نحوه راه رفتن هم نقش مهمی دارند.
چه زمانی برای پوگی استخوان باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر هر کدام از اینها را دارید، بررسی لازم است:
- قدتان کوتاه شده یا پشتتان گرد شده است
- کمر درد مزمن دارید یا درد پا با استراحت خوب نمیشود
- با ضربه کوچک دچار ترک یا شکستگی شدهاید
- یائسگی زودرس داشتهاید یا مدت طولانی کورتون مصرف کردهاید
معاینه پا و شکل راه رفتن خیلی چیزها را مشخص میکند و بعد از آن تست تراکم کمک میکند تصمیم درست گرفته شود مراجعه زود یعنی درمان سادهتر برای ویزیت و بررسی کامل میتوانید به صفحه دکتر جمشید ایمانی متخصص ارتوپد مراجعه کنید یا با شماره ۰۹۱۰۸۷۹۰۲۱۷ تماس بگیرید.
نتیجهگیری
نکتهی اصلی این است که پوکی استخوان خبر نمیدهد خیلیها تازه وقتی زمین میخورند و استخوانشان میشکند میفهمند مشکل از کجا شروع شده ولی کار سختی هم نمیخواهد لبنیات را از سفره حذف نکنید روزی نیم ساعت آفتاب بگیرید و کمتر بنشینید و بیشتر راه بروید اگر بالای پنجاه سال هستید یا مدتها کورتون مصرف کردهاید یک تست تراکم استخوان بدهید چند دقیقه بیشتر وقت نمیگیرد و خیلی بهتر از ماهها درمان پای شکسته است شکستگی پیشگیریپذیر است فقط باید زودتر به فکرش افتاد
سوالات متداول
آیا پوکی استخوان درد دارد؟
در شروع خیر پوکی استخوان بیدرد و بیعلامت پیش میرود. کوتاه شدن قد، قوز پشتی و درد مبهم کمر بهمرور ظاهر میشوند و اولین زنگ خطر جدی معمولاً شکستگی با ضربه کم است.
بهترین تست تشخیص پوکی استخوان چیست؟
دنسیتومتری DEXA آزمایشی بدون درد و چنددقیقهای که تراکم استخوان لگن و ستون فقرات را میسنجد و با عدد T-score وضعیت استخوان مشخص میشود.
آیا نوشابه باعث پوکی استخوان میشود؟
مصرف زیاد نوشابههای گازدار همراه با رژیم کمکلسیم، دفع کلسیم را از بدن بیشتر میکند و روند پوکی را سرعت میدهد؛ حذف نوشابه و کم کردن نمک توصیه میشود.
آیا مردان هم پوکی استخوان میگیرند؟
بله طبق آمار بنیاد بینالمللی استئوپروز از هر ۵ مرد بالای ۵۰ سال یکی دچار شکستگی مرتبط با پوکی استخوان میشود، اما در مردان تشخیص معمولاً دیرتر انجام میگیرد.
مقدار کلسیم روزانه برای استخوان چقدر است؟
بزرگسالان حدود ۱۰۰۰ میلیگرم و زنان بالای ۵۰ سال و مردان بالای ۷۰ سال حدود ۱۲۰۰ میلیگرم در روز بهتر است از لبنیات، بادام و کنجد تأمین شود و مکمل فقط با نظر پزشک.
آیا پوکی استخوان درمان قطعی دارد؟
پوکی استخوان قابل کنترل و بهبود است با داروی کاهشدهنده تخریب (با تجویز پزشک)، کلسیم و ویتامین دی کافی، ورزش منظم و اصلاح سبک زندگی، ریسک شکستگی بهطور چشمگیر کم میشود.
منابع برای مطالعه بیشتر
- بنیاد بینالمللی استئوپروز (IOF): osteoporosis.foundation
- مرکز ملی منابع استخوان NIH آمریکا: bones.nih.gov


