عمل استئوتومی یکی از روش های شناخته شده در جراحی ارتوپدی و فک و صورت است. جراح در این روش بخشی از استخوان را برش می دهد تا راستای آن را اصلاح کند، طولش را تغییر دهد یا فشار را از روی مفصل بردارد. بسیاری از افراد این روش را با عنوان «بیماری استئوتومی» جست وجو می کنند، اما استئوتومی بیماری نیست و یک روش درمانی است.
در این مقاله توضیح می دهیم استئوتومی چیست، چه انواعی دارد و بعد از عمل چه مراقبت هایی لازم است. توانبخشی پس از جراحی هم در نتیجه نهایی نقش مهمی دارد و انتخاب بهترین مرکز فیزیوتراپی در تهران می تواند مسیر بهبودی را کوتاه تر کند.
استئوتومی چیست؟
استئوتومی یعنی برش کنترل شده استخوان به دست جراح. در واقع استئوتومی استخوان یعنی برش و بازسازی راستای استخوان برای رفع درد و ناهنجاری. پس از برش، استخوان در وضعیت درست قرار می گیرد و با پلاک، پیچ یا میله ثابت می شود تا دوباره جوش بخورد. به این کار استئوتومی اصلاحی هم می گویند، چون هدفش اصلاح راستا یا شکل استخوان است.
جراح برای برش از ابزارهایی مانند اره جراحی و استئوتوم استخوان (اسکنه مخصوص) استفاده می کند. هدف اصلی این جراحی کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و به تعویق انداختن نیاز به تعویض مفصل است. این روش بیشتر برای افراد جوان تر و فعال مناسب است.
انواع عمل استئوتومی
استئوتومی تقریباً در هر استخوانی انجام می شود و نوع آن به محل و علت مشکل بستگی دارد. رایج ترین انواع این هاست:
عمل استئوتومی زانو
برای اصلاح پای پرانتزی یا ضربدری و کاهش فشار روی بخش آسیب دیده مفصل انجام می شود. رایج ترین نوع آن، برش استخوان درشت نی (ساق) است.
عمل استئوتومی لگن
در دیسپلازی مفصل ران یا تنظیم نبودن کاسه لگن، استخوان ران یا لگن برش می خورد تا سر ران درست در کاسه قرار گیرد.
عمل استئوتومی فک
برای اصلاح ناهنجاری های فک بالا یا پایین، مشکلات جویدن و تنفس و بهبود تقارن صورت انجام می شود.
عمل استئوتومی چانه
چانه برش می خورد و جابه جا می شود تا تناسب صورت بهتر شود. گاهی همراه جراحی فک انجام می شود.
عمل استئوتومی ستون فقرات
در قوز شدید یا انحراف های سفت ستون فقرات (مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان) برای بازگرداندن تعادل بدن به کار می رود.
عمل استئوتومی برای انحراف پا
این گروه شامل اصلاح استخوان انگشت بزرگ پا (در بونیون) و اصلاح کف پا و راستای پاست. استئوتومی آرنج هم برای اصلاح جوش خوردن اشتباه شکستگی در همین دسته جراحی های اصلاحی قرار می گیرد.
موارد کاربرد استئوتومی
پزشک استئوتومی را در شرایط زیر پیشنهاد می دهد:
- ناهنجاری های مادرزادی یا رشدی استخوان، مانند پای پرانتزی
- جوش خوردن اشتباه شکستگی قدیمی
- آرتروز زودرس زانو یا لگن در افراد جوان تر
- تفاوت طول دو پا
- مشکلات فک و چانه که روی جویدن، تکلم یا تنفس اثر می گذارند
- انحراف های ستون فقرات و بونیون
معمولاً پیش از جراحی، درمان های غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی و کفی طبی امتحان می شوند. اگر به نتیجه نرسند، استئوتومی مطرح می شود.
موارد منع استفاده از استئوتومی
این جراحی برای همه مناسب نیست. در شرایط زیر پزشک معمولاً آن را توصیه نمی کند یا ابتدا باید مشکل برطرف شود:
- عفونت فعال در استخوان یا پوست
- پوکی شدید استخوان
- آرتروز پیشرفته مفصل
- دیابت یا بیماری قلبی کنترل نشده
- مصرف سیگار، چون جوش خوردن استخوان را کند می کند
- ناتوانی در رعایت دستورهای بعد از عمل
تصمیم نهایی با ارزیابی دقیق جراح است.
مراحل عمل برش استخوان؛از ارزیابی تا ترخیص
پیش از عمل، تصویربرداری (رادیوگرافی، سی تی یا MRI) و آزمایش خون انجام می شود تا جراح نقطه دقیق برش را برنامه ریزی کند. عمل با بیهوشی عمومی یا بی حسی ناحیه ای انجام می شود. جراح پوست و بافت ها را کنار می زند، استخوان را در محل مشخص برش می دهد و آن را در وضعیت درست قرار می دهد. سپس با پلاک و پیچ یا میله فلزی، استخوان را ثابت می کند و زخم را می بندد. مدت عمل بسته به نوع آن از یک تا چند ساعت است و بیمار معمولاً چند روز در بیمارستان می ماند.
عوارض عمل استئوتومی
مانند هر جراحی، استئوتومی هم خطراتی دارد. شایع ترین آن ها عبارت اند از:
- عفونت و خونریزی
- لخته شدن خون در پاها
- دیر جوش خوردن استخوان یا جوش نخوردن آن
- تحریک یا درد ناشی از پلاک و پیچ
- آسیب به عصب یا رگ
- از دست رفتن بخشی از اصلاح انجام شده
- عوارض بیهوشی
رعایت دقیق دستورهای جراح، ترک سیگار و پیگیری منظم، این خطرها را کم می کند.
دوره نقاهت عمل برش استخوان
استخوان معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته جوش می خورد، اما بازگشت کامل به فعالیت های سنگین ممکن است چند ماه تا یک سال طول بکشد. در هفته های اول، راه رفتن با عصا یا واکر و تحمل وزن محدود لازم است. درد و تورم در ابتدا طبیعی است و با دارو و بالا نگه داشتن عضو کنترل می شود. زمان دقیق بهبود به نوع جراحی، سن و وضعیت کلی بدن بستگی دارد. جراح با رادیوگرافی های دوره ای تعیین می کند چه زمانی می توان بار بیشتری روی استخوان انداخت.
مراقبت های عمل استئوتومی
مراقبت درست از نتیجه جراحی محافظت می کند:
- داروها را طبق نسخه مصرف کنید.
- محل عمل را خشک و تمیز نگه دارید.
- وزن گذاشتن روی عضو را فقط طبق نظر جراح افزایش دهید.
- سیگار را کنار بگذارید.
- از مواد غذایی سرشار از کلسیم و پروتئین استفاده کنید.
تمرینات توانبخشی از همین جا اهمیت پیدا می کنند. فیزیوتراپی کمک می کند دامنه حرکت، قدرت عضلات و تعادل برگردد. اگر هزینه نگران تان می کند، می توانید از فیزیوتراپی با بیمه استفاده کنید. پیش از شروع، با جراح خود درباره زمان مناسب شروع تمرین ها هم مشورت کنید.
نتیجه‌گیری
استئوتومی یک جراحی اصلاحی است که با برش و تثبیت دقیق استخوان، درد را کم می‌کند و عملکرد مفصل را بهبود می دهد. این عمل به خصوص برای افراد جوان تر و فعال می تواند نیاز به تعویض مفصل را سال ها به تأخیر بیندازد.
موفقیت آن به سه چیز بستگی دارد: انتخاب جراح مناسب، رعایت مراقبت های بعد از عمل و شروع به موقع توانبخشی. اگر درد مزمن یا ناهنجاری استخوانی دارید، پیش از تصمیم گیری با یک متخصص ارتوپدی مشورت کنید تا بهترین روش درمان برای شما انتخاب شود.
برای تعیین نوع درمان مناسب و برنامه توانبخشی بعد از استئوتومی، همین حالا وقت مشاوره بگیرید و با متخصصان ما صحبت کنید.
