ارتز و پروتز چه تفاوتی دارند؟

اگر شما یا یکی از اعضای خانواده تان دچار آسیب شده اید یا به دلیل قطع عضو به دنبال وسیله مناسب هستید احتمالا با دو اصطلاح ارتز و پروتز روبرو شده اید.اما تفاوت ارتز و پروتز چیست و هر کدام دقیقا چه کاربردی دارند؟

خیلی ساده اگر بخواهیم توضیح دهیم ارتز برای حمایت و کمک به عضوی استفاده میشود که هنوز وجود دارد اما دچار مشکل یا آسیب شده است. پروتز جایگزین عضوی میشود که به طور کامل یا بخشی از آن از دست رفته است.

ارتز چیست و تفاوت ارتز و پروتز از کجا شروع میشود؟

برای درک بهتر تفاوت ارتز و پروتز ابتدا باید بدانیم ارتز چیست. ارتز وسیله ای است که برای حمایت از یک بخش از بدن یا کمک به عملکرد بهتر آن استفاده میشود.ارتز معمولا جایگزین عضو نیست. بلکه در کنار عضو موجود قرار میگیرد تا از آن حمایت کند یا وضعیت قرارگیری آن را بهتر کند.

برای مثال زانوبند طبی میتواند نوعی ارتز باشد. کفی طبی که برای حمایت از کف پا طراحی میشود نیز در بسیاری از موارد در گروه ارتزها قرار میگیرد. بریس ستون فقرات هم نمونه دیگری از این وسایل است که برای حمایت از بخش مشخصی از بدن طراحی میشود.

انواع ارتز و پروتز بسیار متنوع هستند اما ارتزها معمولا برای بخش هایی از بدن استفاده میشوند که هنوز وجود دارند و به حمایت یا کنترل بیشتری نیاز دارند.

برخی نمونه های رایج عبارتند از:

ارتز اندام تحتانی

این دسته میتواند برای پا مچ پا زانو یا ران طراحی شود. برای مثال بریس زانو یا ارتز مچ پا در این گروه قرار میگیرند.

ارتز اندام فوقانی

این ارتزها برای دست مچ دست آرنج یا شانه ساخته میشوند. هدف آنها میتواند حمایت از عضو یا کمک به قرارگیری بهتر آن باشد.

بریس ستون فقرات

بریس های مخصوص کمر و ستون فقرات نیز نوعی ارتز هستند. نوع و طراحی آنها باید متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.

نکته مهم این است که انتخاب ارتز مناسب برای همه افراد یکسان نیست. شرایط بدن نوع آسیب و نیاز هر فرد میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل ارزیابی حضوری میتواند در انتخاب وسیله مناسب نقش مهمی داشته باشد.

پروتز چیست؟

حالا به سراغ بخش دوم تفاوت ارتز و پروتز برویم. پروتز وسیله ای است که برای جایگزین کردن تمام یا بخشی از عضوی که از دست رفته استفاده میشود برای مثال فردی که بخشی از پای خود را به دلیل حادثه بیماری یا عوامل دیگر از دست داده است ممکن است از پروتز پا استفاده کند. پروتز به گونه ای طراحی میشود که متناسب با شرایط فرد باشد و بتواند نقش جایگزین عضو از دست رفته را تا حد امکان انجام دهد.

اگر میخواهید درباره این موضوع اطلاعات بیشتری داشته باشید میتوانید مقاله راهنمای کامل پروتز پا را مطالعه کنید.

پروتز دست نیز برای افرادی استفاده میشود که تمام یا بخشی از دست خود را از دست داده اند. نوع پروتز دست میتواند بر اساس محل قطع عضو و نیاز فرد متفاوت باشد.نوع دیگری از این وسایل پروتز زیبایی است. هدف اصلی این نوع پروتز بیشتر بازسازی ظاهر بخش از دست رفته بدن است.در نتیجه وقتی میپرسیم پروتز چیست پاسخ ساده این است که پروتز جایگزین عضوی میشود که دیگر وجود ندارد یا بخشی از آن از دست رفته است.

تفاوت اصلی ارتز و پروتز در یک نگاه

مورد مقایسه	ارتز	پروتز
هدف	حمایت یا کمک به عملکرد عضو موجود	جایگزینی تمام یا بخشی از عضو از دست رفته
کاربرد	زمانی که عضو وجود دارد اما دچار آسیب یا مشکل است	زمانی که عضو یا بخشی از آن از دست رفته است
نمونه	زانوبند کفی طبی بریس ستون فقرات ارتز دست و پا	پروتز پا پروتز دست و پروتز زیبایی
نیاز به نسخه پزشک یا نه	بسته به نوع ارتز و شرایط فرد متفاوت است	معمولا ارزیابی تخصصی و هماهنگی با شرایط پزشکی فرد اهمیت دارد

این جدول ساده ترین راه برای فهم تفاوت ارتز و پروتز است. اگر عضو وجود دارد اما به حمایت نیاز دارد معمولا موضوع ارتز مطرح میشود. اگر عضو یا بخشی از آن از دست رفته باشد معمولا پروتز مورد بررسی قرار میگیرد.

چه زمانی به ارتز نیاز داریم و چه زمانی به پروتز؟

یکی از ساده ترین راه ها برای تشخیص تفاوت این دو وسیله توجه به وضعیت عضو است.

فرض کنید فردی از ناحیه زانو دچار مشکل شده اما پای او همچنان وجود دارد. در چنین شرایطی ممکن است استفاده از یک ارتز یا بریس مناسب بررسی شود. همین موضوع درباره مشکلات مچ پا ستون فقرات یا برخی مشکلات مربوط به دست نیز میتواند مطرح باشد.

اما اگر فردی به دلیل حادثه یا شرایط دیگر بخشی از پای خود را از دست داده باشد موضوع متفاوت است. در این شرایط ممکن است پروتز پا به عنوان جایگزین عضو از دست رفته مورد بررسی قرار بگیرد.

بنابراین میتوان گفت

عضو وجود دارد اما نیاز به حمایت دارد = ارتز

عضو یا بخشی از آن از دست رفته است = پروتز

البته این یک توضیح ساده برای درک موضوع است و انتخاب نهایی وسیله باید بعد از بررسی شرایط فرد انجام شود.

آیا کفش و کفی طبی هم نوعی ارتز محسوب میشوند؟

کفی طبی میتواند در گروه ارتزهای مربوط به پا قرار بگیرد زیرا برای ایجاد حمایت و کمک به توزیع بهتر فشار در کف پا طراحی میشود. البته هر کفی موجود در بازار لزوما یک ارتز تخصصی یا اختصاصی نیست.

برخی کفی ها به صورت آماده تولید میشوند و برخی دیگر بر اساس شکل پا و نیاز فرد طراحی میشوند. در مواردی که نیاز به بررسی دقیق تر وجود داشته باشد اسکن کف پا و ارزیابی نحوه قرارگیری پا میتواند به انتخاب یا طراحی مناسب تر کمک کند.

کفش طبی نیز ممکن است ویژگی های حمایتی داشته باشد اما اینکه یک کفش مشخص برای چه فردی مناسب است به شرایط او بستگی دارد. صرف طبی بودن نام یک محصول به این معنی نیست که برای همه افراد بهترین انتخاب است.

مراحل کلی دریافت ارتز یا پروتز در یک کلینیک تخصصی

فرایند دریافت ارتز یا پروتز معمولا از یک بررسی اولیه شروع میشود. در کلینیک تهران ارتوپد ابتدا شرایط فرد و نیاز او بررسی میشود تا مشخص شود چه نوع وسیله ای میتواند مناسب باشد.

مراحل کلی معمولا شامل موارد زیر است

ویزیت و بررسی اولیه

در این مرحله وضعیت عضو و نیازهای فرد بررسی میشود. سابقه آسیب و شرایط فعلی نیز میتواند در انتخاب نوع وسیله موثر باشد.

آنالیز و اسکن در صورت نیاز

برای برخی وسایل مانند کفی طبی ابتدا وضعیت پا و نحوه قرار گرفتن آن هنگام ایستادن و راه رفتن بررسی میشود. در صورت نیاز میتوان از اسکن کف پا یا PT SCAN استفاده کرد تا اطلاعات دقیق تری درباره فرم کف پا و نحوه توزیع فشار در قسمت های مختلف پا به دست بیاید. در مورد بعضی ارتزها و پروتزها نیز اندازه گیری دقیق عضو و بررسی فرم آن انجام میشود. این اطلاعات میتواند به طراحی و ساخت وسیله ای متناسب تر با شرایط و نیازهای هر فرد کمک کند.

طراحی و ساخت وسیله

پس از جمع آوری اطلاعات و اندازه گیری های لازم، نوع و طراحی ارتز یا پروتز متناسب با شرایط و نیازهای فرد مشخص میشود. سپس وسیله بر اساس اندازه ها و طراحی تعیین شده ساخته و آماده میشود. زمان و روش ساخت نیز با توجه به نوع وسیله و میزان پیچیدگی آن میتواند متفاوت باشد.

تحویل و تنظیم

پس از آماده شدن وسیله فرد نحوه استفاده از آن را یاد میگیرد و در صورت نیاز تنظیمات لازم انجام میشود. گاهی نیز برای بررسی وضعیت استفاده و ایجاد تنظیمات بیشتر نیاز به مراجعه مجدد وجود دارد.

این مراحل میتوانند بسته به نوع ارتز یا پروتز متفاوت باشند و هیچ وسیله ای بدون بررسی شرایط فرد نباید به عنوان انتخاب قطعی برای همه افراد معرفی شود.

جمع بندی

حالا اگر کسی از شما بپرسد ارتز و پروتز چه تفاوتی دارند میتوانید خیلی ساده توضیح دهید که ارتز برای حمایت از عضوی است که هنوز وجود دارد و پروتز برای جایگزینی عضوی استفاده میشود که تمام یا بخشی از آن از دست رفته است.

از زانوبند و کفی طبی گرفته تا بریس ستون فقرات همگی میتوانند در گروه انواع ارتز قرار بگیرند. در مقابل پروتز دست و پروتز پا برای جایگزینی عضو از دست رفته طراحی میشوند.

اگر هنوز مطمئن نیستید که شرایط شما به ارتز یا پروتز نیاز دارد بهتر است به جای انتخاب خودسرانه وسیله با یک مرکز تخصصی مشورت کنید. در تهران ارتوپد میتوانید برای بررسی شرایط و دریافت مشاوره حضوری اقدام کنید تا انتخاب وسیله بر اساس نیاز واقعی شما انجام شود.